Von

Psychedelica worden in wetenschappelijk onderzoek al langer in verband gebracht met veranderingen in stemming, gedrag en beleving. De afgelopen jaren verschuift de aandacht daarbij steeds meer van alleen “serotonine en 5-HT2A” naar een breder verhaal over neuroplasticiteit: het vermogen van het brein om zich aan te passen, nieuwe verbindingen te vormen en bestaande patronen te herstructureren. Een route die hierin regelmatig terugkomt is de BDNF-TrkB-route. Dat klinkt technisch, maar het idee erachter is goed uit te leggen: het gaat om signalen die cellen helpen groeien, verbinden en veranderen.

In dit artikel zetten we op een rustige, feitelijke manier op een rij wat BDNF en TrkB zijn, waarom die route interessant is in de context van psychedelica, en wat je er wel en niet uit kunt concluderen. We maken daarbij duidelijk onderscheid tussen mechanismen uit preklinisch onderzoek, hypotheses en wat er in mensen al wel of nog niet is aangetoond.

Wat is BDNF en wat is TrkB?

BDNF staat voor Brain-Derived Neurotrophic Factor. Het is een lichaamseigen signaalstof (vaak “groeifactor” genoemd) die een rol speelt bij de gezondheid en aanpasbaarheid van zenuwcellen. BDNF is betrokken bij processen zoals het versterken of verzwakken van synapsen (verbindingen tussen neuronen), leren, geheugen en herstel na stress. In veel populaire uitleg wordt BDNF soms gepresenteerd als dé “geluksstof” voor de hersenen, maar dat is te simplistisch. BDNF is belangrijk, maar het is één onderdeel in een ingewikkeld netwerk van biologie, omgeving, gedrag en psychologische factoren.

TrkB (Tropomyosin receptor kinase B) is de receptor waarop BDNF aangrijpt. Je kunt BDNF zien als de “boodschap” en TrkB als de “ontvanger” die de boodschap doorgeeft in de cel. Als BDNF aan TrkB bindt, start dat een cascade van intracellulaire signalen die onder andere samenhangen met groei en aanpassing van neurale netwerken. Dit betekent niet automatisch “meer is beter”: timing, locatie in het brein, context en individuele verschillen maken veel uit.

Waarom neuroplasticiteit zo’n centraal begrip is

Neuroplasticiteit is een verzamelterm voor veranderingen in het zenuwstelsel, variërend van snelle aanpassingen in synapssterkte tot het (tijdelijk) aanmaken van nieuwe verbindingen. In de context van mentale gezondheid wordt neuroplasticiteit vaak genoemd omdat starre patronen in denken, voelen en gedrag soms moeilijk te doorbreken zijn, zeker na langdurige stress of trauma. Het idee dat het brein in bepaalde perioden “flexibeler” kan zijn, maakt het plausibel dat psychologische interventies in zo’n venster meer impact kunnen hebben.

Belangrijk is wel: plasticiteit is geen synoniem voor verbetering. Meer plasticiteit kan ook betekenen dat iemand gevoeliger is voor invloeden uit de omgeving. Daarom benadrukken onderzoekers en therapeuten vaak het belang van context: setting, ondersteuning, voorbereiding en integratie. Zonder die context is het onduidelijk wat een verandering in plasticiteit op de langere termijn betekent.

Psychedelica en TrkB: wat is het “nieuwe inzicht”?

Naast de klassieke focus op serotonine (met name de 5-HT2A-receptor) is er toenemende belangstelling voor de BDNF-TrkB-route. In 2023 verscheen er onderzoek dat veel aandacht kreeg omdat het suggereert dat bepaalde psychedelica mogelijk direct kunnen binden aan TrkB, de receptor van BDNF. In die lezing zouden psychedelica de effecten van BDNF kunnen versterken en zo neuroplasticiteit ondersteunen. Dat is een intrigerend idee, omdat het zou betekenen dat een deel van de plasticiteitsbevorderende effecten niet uitsluitend via de bekende 5-HT2A-route hoeft te lopen.

Dit soort bevindingen kan helpen verklaren waarom psychedelica in onderzoek worden gekoppeld aan tijdelijke veranderingen in netwerkactiviteit en aan een periode waarin mensen mogelijk ontvankelijker zijn voor nieuwe perspectieven of gedragspatronen. Maar het is essentieel om te benadrukken dat “mogelijk binden” en “kan ondersteunen” niet hetzelfde zijn als “bewezen werkzaam als behandeling”. De stap van moleculaire interactie naar klinische uitkomst in mensen is groot, en onderweg zijn er veel onbekenden.

Wat betekent dit wel en niet voor depressie en andere klachten?

In online discussies wordt de link tussen BDNF en depressieve klachten vaak snel gelegd. Er zijn inderdaad studies die laten zien dat BDNF-niveaus en TrkB-signaling betrokken kunnen zijn bij stressrespons en bij bepaalde vormen van depressie, maar dat betekent niet dat BDNF één knop is die je “aan” zet om klachten op te lossen. Depressie is geen eenduidige aandoening met één oorzaak, en bovendien zijn metingen van BDNF (bijvoorbeeld in bloed) niet automatisch een directe weerspiegeling van wat er in de hersenen gebeurt.

Hetzelfde geldt voor psychedelica. Zelfs als een psychedelische stof op een bepaalde manier TrkB beïnvloedt, zegt dat nog weinig over:

1) voor wie dit relevant is,

2) bij welke klachten,

3) in welke dosis en context,

4) en met welke risico’s of bijwerkingen.

Daarom is het belangrijk om zinnen als “psychedelica genezen depressie via TrkB” te vermijden. Daar is de menselijke klinische vertaalslag te complex voor en de wetenschappelijke onderbouwing te onvolledig. Wat je wél kunt zeggen is dat TrkB een aanvullende hypothese vormt die onderzoekers helpt om beter te begrijpen waarom psychedelica soms langdurige veranderingen kunnen begeleiden, zelfs nadat de acute effecten voorbij zijn.

Loskoppeling van hallucinaties en plasticiteit: waarom dat relevant is

Een terugkerende vraag in het veld is of de subjectieve psychedelische ervaring (zoals visuele veranderingen, intens emotioneel materiaal, een gevoel van “betekenis”) noodzakelijk is voor therapeutische effecten. Als er routes bestaan die plasticiteit ondersteunen zonder volledig afhankelijk te zijn van 5-HT2A-gedreven hallucinaties, kan dat op termijn relevant zijn voor medicijnontwikkeling. Denk aan middelen die mogelijk minder intens zijn, of beter doseerbaar in klinische contexten.

Tegelijkertijd is dit onderwerp ook gevoelig voor oversimplificatie. In therapieonderzoek wordt vaak juist benadrukt dat betekenisgeving, emotionele verwerking en nieuwe perspectieven onderdeel kunnen zijn van het proces. Zelfs als er een “biologische route” is die plasticiteit vergroot, blijft de vraag wat iemand vervolgens met die plasticiteit doet. De psychologische context kan dus nog steeds cruciaal zijn, ook als een deel van het mechanisme minder afhankelijk blijkt van hallucinogene effecten.

Wat zegt het onderzoek tot nu toe, en waar zitten de onzekerheden?

De kern van de huidige stand van zaken is: er zijn interessante preklinische en mechanistische aanwijzingen dat psychedelica neuroplasticiteit kunnen beïnvloeden, en TrkB wordt daarbij steeds vaker genoemd als mogelijke schakel naast serotonerge routes. Maar mechanistische plausibiliteit is nog geen klinisch bewijs.

Enkele onzekerheden die vaak onderbelicht blijven in populaire samenvattingen:

Vertaling naar mensen: Veel mechanistisch werk start in celmodellen of dieronderzoek. Dat is nuttig, maar niet één op één te vertalen naar menselijke therapie.

Dosis en timing: Binding aan een receptor vertelt niet automatisch wat er functioneel gebeurt in het levende brein, laat staan hoe lang effecten aanhouden.

Individuele verschillen: Genetica, eerdere ervaringen, stressbelasting, slaap, middelengebruik en psychiatrische kwetsbaarheid kunnen allemaal invloed hebben op uitkomsten en risico’s.

Contextfactoren: Verwachting, omgeving, begeleiding en integratie kunnen mede bepalen of een ervaring ondersteunend of juist ontregelend is.

Wie zich wil verdiepen in de achtergrond van BDNF en de discussie eromheen kan een verkennende forumbron raadplegen, met de kanttekening dat een forum geen peer reviewed literatuur is. Zie bijvoorbeeld: https://trip-forum.nl/depressie/langdurige-depressie-en-bdnf/.

Veiligheid en harm reduction: waarom dit altijd onderdeel is van het gesprek

Als het gaat om psychedelica en aanverwante middelen is veiligheid geen bijzaak. Dezelfde factoren die een ervaring “diepgaand” maken kunnen ook leiden tot verwarring, angst, risicogedrag of langdurige ontregeling, zeker bij kwetsbaarheid voor psychose, bipolaire ontregeling of bij onvoldoende ondersteuning. Ook interacties met medicijnen en andere middelen kunnen risico’s vergroten. Daarom past terughoudendheid bij stellige uitspraken, zeker online.

Bij middelen zoals MDMA geldt bovendien dat sessies momenteel alleen binnen wetenschappelijk onderzoek of in de praktijk in een harm-reductioncontext kunnen worden besproken. Dat betekent in de praktijk: informatie richten op voorbereiding, setting, risico-inschatting en nazorg, zonder te doen alsof het een reguliere, vrij beschikbare behandeling is.

Wat kun je praktisch meenemen uit dit soort inzichten?

Als je vooral geïnteresseerd bent in wat deze mechanistische inzichten betekenen voor “echte mensen”, dan is een nuchtere samenvatting:

1) Het plasticiteitsverhaal wordt breder. 5-HT2A blijft belangrijk, maar mogelijk niet de enige ingang.

2) TrkB is een serieuze kandidaat-route. Niet als magische oplossing, wel als extra puzzelstuk dat onderzoek richting kan geven.

3) Context blijft essentieel. Zelfs als biologie tijdelijk meer flexibiliteit ondersteunt, bepaalt begeleiding en integratie mede wat iemand ermee kan.

Wie zich oriënteert op begeleide sessies doet er goed aan om te kiezen voor een transparante, harm-reductiongerichte benadering, met aandacht voor screening, voorbereiding en integratie. Als je meer wilt lezen over hoe sessies in de praktijk worden benaderd en waar je je kunt aanmelden voor een intake, kan dat via https://mdmatherapie.nl/aanmelden-mdma-sessie/. Dit is geen medisch advies en geen garantie op uitkomst, maar een route om je zorgvuldig te laten informeren.

Abschluss

De BDNF-TrkB-route biedt een interessant nieuw perspectief op hoe psychedelica mogelijk neuroplasticiteit beïnvloeden. Het idee dat stoffen als LSD en psilocine niet alleen via klassieke serotonineroutes werken, maar mogelijk ook via TrkB, kan helpen om toekomstige studies beter te richten. Tegelijk blijft de vertaalslag naar klinische effecten in mensen complex en onzeker. Wie zich in dit onderwerp verdiept, heeft het meeste aan nuance: nieuwsgierig naar mechanismen, kritisch op claims, en consequent in aandacht voor veiligheid, context en begeleiding.